VAI TRÒ “ĐẦU MỐI KỸ THUẬT QUỐC GIA” CỦA TRUNG TÂM QUY HOẠCH VÀ ĐIỀU TRA TÀI NGUYÊN NƯỚC QUỐC GIA (NAWAPI) TRONG BỐI CẢNH MỚI

VAI TRÒ “ĐẦU MỐI KỸ THUẬT QUỐC GIA” CỦA Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia (NAWAPI) TRONG bối cảnh MỚI

Đỗ Đức Dũng – Phó Tổng giám đốc

Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia

16 tháng 1 năm 2026

Trong bối cảnh AI, dữ liệu lớn, GIS và ra quyết định thời gian thực đang trở thành nền tảng của quản lý hiện đại, việc sáp nhập các đơn vị đầu ngành đã tạo cho Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia một quy mô, chiều sâu và năng lực tổng hợp chưa từng có. Vấn đề đặt ra không còn là có đủ nguồn lực hay không, mà là tổ chức và khai thác nguồn lực đó như thế nào để Trung tâm thực sự trở thành đầu mối kỹ thuật quốc gia về tài nguyên nước.

I. ĐỊNH VỊ LẠI VAI TRÒ CỐT LÕI CỦA NAWAPI (TẦM NHÌN CHUNG)

NAWAPI không chỉ là nơi “làm quy hoạch – điều tra – báo cáo”, mà phải là:

- Bộ não kỹ thuật quốc gia về tài nguyên nước – thủy lợi – phòng chống thiên tai

- Trung tâm dữ liệu – mô hình – dự báo – cảnh báo thời gian thực

- Nơi lãnh đạo Bộ, Chính phủ, địa phương “nhìn vào để ra quyết định”

Hình dung chuẩn vai trò: Khi có lũ, hạn, mặn, sạt lở, ô nhiễm, điểm chạm đầu tiên của lãnh đạo là NAWAPI, không phải hỏi lòng vòng nhiều đơn vị. Khi có nhu cầu về định hướng phát triển vùng, lưu vực, địa phương, NAWAPI là người đầu tiên được hỏi.

NAWAPI không chỉ báo “có nguy cơ”, mà phải trả lời:

- Ở đâu?

- Khi nào?

- Mức độ bao nhiêu?

- Tác động gì?

- Phương án nào khả thi nhất?

II. CÁC NỘI DUNG CÔNG VIỆC LỚN THEO 3 GIAI ĐOẠN

II.1️ GIAI ĐOẠN TRƯỚC MẮT (2026–2027)

Mục tiêu: Ổn định – Kết nối – Chuẩn hóa – Tạo niềm tin.

1.1. Những việc “BẮT BUỘC PHẢI LÀM NGAY”

(1) Chuẩn hóa & hợp nhất dữ liệu quốc gia về tài nguyên nước

- Gom tất cả dữ liệu hiện có:

+ Quan trắc nước mặt – nước dưới đất

+ Thủy lợi – hồ chứa – đê điều

+ Khí tượng – thủy văn – môi trường nước.

- Chuẩn hóa:

+ Định dạng

+ Metadata

+ Không gian (GIS)

+ Chu kỳ thời gian.

Một kho dữ liệu quốc gia duy nhất – “Single Source of Truth”.

(2) Thiết lập “Trung tâm chỉ huy kỹ thuật tài nguyên nước”

- Một Dashboard điều hành trung tâm cho:

+ Lãnh đạo Bộ

+ Ban chỉ đạo PCTT

+ Lãnh đạo địa phương

- Hiển thị:

+ Mực nước – lưu lượng – mưa

+ Ngập – hạn – mặn

+ Hồ chứa – liên hồ

+ Điểm nóng rủi ro.

Xem được trên: màn hình lớn – web – app – tablet – điện thoại.

(3) Chuẩn hóa quy trình dự báo – cảnh báo

- Không chỉ “bản tin”, mà là:

+ Cấp độ rủi ro

+ Ngưỡng kích hoạt hành động

+ Kịch bản ứng phó

Mỗi cảnh báo gắn với hành động đề xuất.

1.2. Công nghệ cần dùng NGAY

- GIS nền tảng quốc gia

- IoT + Telemetry

- Cloud Data Platform

- AI hỗ trợ QC dữ liệu, phát hiện bất thường

- Dashboard thời gian thực.

II.2 GIAI ĐOẠN 5 NĂM (2026–2030)

Mục tiêu: NAWAPI trở thành “bộ não dự báo – điều phối nước quốc gia”

2.1. Xây dựng “DIGITAL TWIN WATER VIETNAM”

Digital Twin bao gồm:

- Lưu vực sông

- Hồ chứa – hệ thống thủy lợi

- Nước mặt – nước ngầm

- Mưa – dòng chảy – chất lượng nước

- Kinh tế – xã hội – sử dụng nước

Cho phép mô phỏng tương lai trước khi nó xảy ra

2.2. AI TRỞ THÀNH “TRỢ LÝ KỸ THUẬT” CHO LÃNH ĐẠO

Ví dụ:

- “Nếu mưa như năm 2000, vùng nào ngập?”

- “Nếu xả hồ A sớm 12h, hạ du thay đổi thế nào?”

- “Kịch bản mặn 2030 ở ĐBSCL?”

AI trả lời bằng:

- Bản đồ

- Con số

- Phương án so sánh

2.3. SẢN PHẨM QUỐC GIA PHẢI CÓ

- Bản đồ rủi ro nước quốc gia (flood–drought–salinity)

- Bộ chỉ số an ninh nguồn nước

- Báo cáo dự báo chiến lược hàng năm

- Nền tảng dữ liệu mở có kiểm soát cho địa phương

II.3. GIAI ĐOẠN LÂU DÀI (SAU 2030)

Mục tiêu: NAWAPI = Trung tâm tri thức & điều phối nước cấp quốc gia – khu vực

3.1. NAWAPI DẪN DẮT CHÍNH SÁCH NƯỚC

- Không chỉ làm theo luật

- Mà:

+ Đề xuất sửa luật

+ Định hình chính sách mới

+ Chủ động trước rủi ro.

3.2. NAWAPI TRỞ THÀNH “HUB KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ VỀ NƯỚC”

- Xuất khẩu tri thức

- Hợp tác quốc tế

- Đào tạo thế hệ chuyên gia mới

- Trung tâm AI – Water – Climate

III. MÔ HÌNH TRUYỀN THÔNG & RA QUYẾT ĐỊNH

Khi có lũ – hạn – mặn:

Quan trắc → AI xử lý → Mô hình dự báo → Cảnh báo →

Dashboard → App → Điện thoại lãnh đạo → Quyết định

NAWAPI là trục trung tâm của chuỗi này.

IV. KẾT LUẬN NGẮN GỌN

NAWAPI phải được nhìn nhận là:

- Trung tâm dữ liệu nước quốc gia

- Trung tâm dự báo – cảnh báo thông minh

- Trung tâm mô phỏng kịch bản chiến lược

- Bộ não kỹ thuật phục vụ quyết sách.