Bài 8: Kỷ luật cá nhân là nền tảng của tự do sáng tạo

Bài 8: Kỷ luật cá nhân là nền tảng của tự do sáng tạo

Đỗ Đức Dũng – Phó Tổng giám đốc

Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia

Ngày 24 tháng 1 năm 2026

Trong đời sống xã hội hiện đại, sáng tạo thường được gắn với sự tự do, phóng khoáng và phá vỡ khuôn mẫu. Nhiều người cho rằng sáng tạo chỉ có thể nảy sinh khi con người thoát khỏi những ràng buộc, quy tắc và kỷ luật. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào bản chất của những thành tựu sáng tạo bền vững, ta sẽ thấy một nghịch lý tưởng như mâu thuẫn nhưng lại rất logic: chính kỷ luật cá nhân mới là nền tảng vững chắc nhất của tự do sáng tạo.

Kỷ luật cá nhân trước hết là khả năng tự quản lý bản thân: quản lý thời gian, công việc, cảm xúc và trách nhiệm. Đó không phải là sự ép buộc từ bên ngoài, mà là sự tự giác từ bên trong. Người có kỷ luật không cần ai giám sát chặt chẽ, không cần thúc ép liên tục, bởi họ hiểu rõ mình cần làm gì và vì sao phải làm như vậy. Chính sự chủ động ấy tạo ra không gian tinh thần cần thiết để sáng tạo nảy nở.

Trong thực tế, sự thiếu kỷ luật thường dẫn đến hỗn loạn. Khi công việc bị trì hoãn, khi mục tiêu không rõ ràng, khi quy trình bị bỏ qua, con người dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, đối phó và bị cuốn theo những việc vụn vặt. Trong trạng thái ấy, sáng tạo khó có cơ hội xuất hiện. Ngược lại, khi những nền tảng cơ bản đã được tổ chức tốt, đầu óc con người mới đủ “rảnh” để suy nghĩ sâu hơn, xa hơn và khác hơn.

Nhiều người nhầm lẫn giữa kỷ luật và sự cứng nhắc. Thực chất, kỷ luật đúng nghĩa không triệt tiêu sáng tạo, mà bảo vệ sáng tạo khỏi sự lãng phí năng lượng. Một người làm việc có kỷ luật biết dành thời gian cho những việc quan trọng, biết loại bỏ những xao nhãng không cần thiết và biết duy trì nhịp độ làm việc ổn định. Chính trong sự ổn định ấy, những ý tưởng mới có điều kiện được hình thành và phát triển.

Ở góc độ cá nhân, kỷ luật là điều kiện để biến ý tưởng thành kết quả cụ thể. Ý tưởng dù hay đến đâu cũng chỉ dừng lại ở mức tiềm năng nếu không được nuôi dưỡng bằng hành động bền bỉ. Kỷ luật giúp con người theo đuổi ý tưởng đến cùng, vượt qua những giai đoạn khó khăn, khô khan và thiếu cảm hứng. Sáng tạo không chỉ là khoảnh khắc lóe sáng, mà là quá trình dài của thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện.

Trong môi trường tổ chức, mối quan hệ giữa kỷ luật và sáng tạo càng trở nên rõ ràng. Một tập thể thiếu kỷ luật sẽ khó tạo ra sáng tạo có giá trị, bởi mỗi người làm theo cách riêng, thiếu thống nhất và thiếu trách nhiệm. Ngược lại, một tổ chức có kỷ luật rõ ràng về mục tiêu, quy trình và chuẩn mực sẽ tạo ra “khung an toàn” để cá nhân tự do thử nghiệm, đề xuất và đổi mới. Khi mọi người biết giới hạn ở đâu, họ sẽ dám đi xa hơn trong phần không gian được phép.

Vai trò của lãnh đạo trong việc xây dựng kỷ luật gắn với sáng tạo là rất quan trọng. Lãnh đạo cần phân biệt rõ đâu là kỷ luật cần giữ, đâu là khuôn mẫu cần thay đổi. Kỷ luật không phải để kiểm soát con người, mà để giải phóng năng lực của họ khỏi sự tùy tiện và lãng phí. Một người lãnh đạo làm gương về kỷ luật cá nhân sẽ tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ hơn bất kỳ quy định nào.

Trong bối cảnh xã hội và công việc đang thay đổi nhanh chóng, yêu cầu sáng tạo ngày càng cao. Nhưng sáng tạo không thể tồn tại trên nền tảng lỏng lẻo. Công nghệ có thể hỗ trợ, môi trường có thể khuyến khích, nhưng nếu cá nhân thiếu kỷ luật, mọi điều kiện thuận lợi đều trở nên vô nghĩa. Ngược lại, một người có kỷ luật có thể sáng tạo ngay cả trong những điều kiện chưa hoàn hảo.

Cũng cần nhấn mạnh rằng, kỷ luật cá nhân không phải là trạng thái đạt được một lần rồi thôi. Đó là quá trình rèn luyện liên tục, đòi hỏi sự kiên trì và tự soi xét. Mỗi người đều có lúc mệt mỏi, chán nản, muốn buông lỏng bản thân. Nhưng chính trong những thời điểm ấy, kỷ luật giúp con người giữ được hướng đi và không đánh mất mục tiêu dài hạn.

Cuối cùng, có thể khẳng định rằng: tự do sáng tạo không đến từ việc loại bỏ mọi giới hạn, mà từ việc làm chủ chính mình. Khi mỗi cá nhân xây dựng được kỷ luật nội tại, họ sẽ có đủ nền tảng để sáng tạo một cách bền bỉ, có trách nhiệm và có giá trị. Và khi kỷ luật trở thành văn hóa chung, tổ chức sẽ có sức sáng tạo lâu dài, không ồn ào nhưng sâu sắc và đáng tin cậy.