Bài 6: Trí tuệ tập thể luôn mạnh hơn nỗ lực đơn lẻ

Bài 6: Trí tuệ tập thể luôn mạnh hơn nỗ lực đơn lẻ

Đỗ Đức Dũng – Phó Tổng giám đốc

Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia

Ngày 24 tháng 1 năm 2026

Trong đời sống xã hội và trong tổ chức, người ta thường ngưỡng mộ những cá nhân xuất sắc – những người có năng lực nổi trội, quyết đoán và tạo dấu ấn rõ nét. Tuy nhiên, nếu nhìn vào những thành tựu bền vững và lâu dài, ta sẽ nhận ra một quy luật ít khi thay đổi: trí tuệ tập thể luôn mạnh hơn nỗ lực đơn lẻ. Không phải vì cá nhân không quan trọng, mà vì những vấn đề lớn của xã hội và tổ chức ngày nay đã vượt quá khả năng giải quyết của một người, dù người đó giỏi đến đâu.

Trong thực tế, nỗ lực đơn lẻ có thể tạo ra kết quả nhanh trong những việc cụ thể, phạm vi hẹp. Nhưng khi đối diện với các bài toán phức tạp, liên ngành, liên lĩnh vực – nơi các yếu tố kỹ thuật, con người, thể chế và lợi ích đan xen – thì cách tiếp cận cá nhân rất dễ rơi vào phiến diện. Mỗi người chỉ nhìn thấy một phần của bức tranh. Chỉ khi các góc nhìn ấy được đặt cạnh nhau, được trao đổi và bổ sung, bức tranh toàn cảnh mới dần hiện rõ.

Trí tuệ tập thể không phải là phép cộng cơ học của nhiều ý kiến. Đó là quá trình tương tác, đối thoại và chắt lọc, trong đó mỗi người đóng góp phần hiểu biết của mình, đồng thời sẵn sàng điều chỉnh quan điểm khi thấy một góc nhìn khác hợp lý hơn. Chính sự va chạm mang tính xây dựng ấy tạo ra giá trị mới – điều mà nỗ lực đơn lẻ khó có thể đạt tới.

Trong tổ chức, trí tuệ tập thể chỉ thực sự phát huy khi có môi trường khuyến khích chia sẻ và lắng nghe. Nếu ý kiến của cá nhân không được tôn trọng, nếu sai lầm bị quy kết thay vì được rút kinh nghiệm, con người sẽ chọn im lặng. Khi đó, tổ chức có thể vẫn vận hành, nhưng trí tuệ tập thể bị “đóng băng”. Ngược lại, ở những nơi người ta dám nói, dám tranh luận và dám nhận trách nhiệm, tập thể thường tìm ra những giải pháp thấu đáo hơn, dù quá trình có thể mất nhiều thời gian hơn.

Vai trò của lãnh đạo trong việc phát huy trí tuệ tập thể là then chốt. Lãnh đạo không phải là người biết hết, mà là người biết tạo không gian để những người khác được nói và được nghe. Một quyết định tốt không nhất thiết là quyết định do lãnh đạo nghĩ ra từ đầu, mà là quyết định đã đi qua quá trình tham vấn, phản biện và cân nhắc nhiều chiều. Khi lãnh đạo biết đặt câu hỏi đúng và lắng nghe thực chất, trí tuệ tập thể sẽ tự nhiên được khơi thông.

Ở góc độ cá nhân, tham gia vào trí tuệ tập thể cũng là một quá trình trưởng thành. Nó đòi hỏi mỗi người phải vượt qua cái tôi, chấp nhận rằng ý kiến của mình có thể chưa đầy đủ, thậm chí chưa đúng. Nhưng chính sự khiêm tốn ấy mở ra cơ hội học hỏi và hoàn thiện. Người biết lắng nghe và biết chia sẻ không hề yếu đi, mà ngược lại, ngày càng trở nên vững vàng hơn trong tư duy.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi các vấn đề ngày càng phức tạp và tốc độ thay đổi nhanh, trí tuệ tập thể càng trở nên quan trọng. Chuyển đổi số, quản lý dữ liệu, phát triển bền vững, ứng phó với biến đổi khí hậu… đều là những bài toán không thể giải quyết bằng một góc nhìn đơn lẻ. Chỉ khi các chuyên gia, nhà quản lý và người thực thi cùng ngồi lại, cùng trao đổi trên nền tảng dữ liệu và mục tiêu chung, giải pháp mới có cơ hội đi vào thực tiễn.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ trí tuệ tập thể với sự thỏa hiệp dễ dãi. Trí tuệ tập thể không có nghĩa là “ai nói gì cũng đúng”, hay quyết định theo số đông một cách hình thức. Đó là quá trình chọn lọc nghiêm túc, dựa trên lý lẽ, bằng chứng và trách nhiệm. Khi thiếu kỷ luật tư duy, cái gọi là tập thể rất dễ biến thành sự trung bình hóa, làm mất đi những ý tưởng đột phá.

Cuối cùng, có thể khẳng định rằng: nỗ lực cá nhân tạo nên động lực, nhưng trí tuệ tập thể tạo nên sức bền. Một tổ chức biết kết nối trí tuệ của nhiều con người, biết học từ chính những khác biệt nội tại, sẽ có khả năng thích ứng và phát triển lâu dài. Khi mỗi cá nhân hiểu rằng đóng góp của mình chỉ thực sự có ý nghĩa khi đặt trong tổng thể chung, tập thể ấy sẽ không chỉ mạnh hơn, mà còn đi xa hơn rất nhiều so với bất kỳ nỗ lực đơn lẻ nào.