Bài 3: Đổi thay không phải để phá cái cũ, mà để giữ cái tốt

Bài 3: Đổi thay không phải để phá cái cũ, mà để giữ cái tốt

Đỗ Đức Dũng – Phó Tổng giám đốc

Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia

Ngày 24 tháng 1 năm 2026

Trong mọi giai đoạn phát triển của xã hội, đổi thay luôn là điều không thể tránh khỏi. Mỗi thế hệ đều phải đối diện với những biến chuyển về tư duy, công nghệ, cách tổ chức và phương thức làm việc. Tuy nhiên, điều khiến nhiều người băn khoăn không phải là có đổi hay không, mà là đổi để làm gì. Đổi thay, nếu chỉ để phủ định cái cũ, rất dễ dẫn đến đứt gãy. Nhưng đổi thay để giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp đã được kiểm chứng qua thời gian, thì đó mới là con đường bền vững.

Cái cũ không đồng nghĩa với lạc hậu. Trong rất nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, những giá trị được hình thành qua năm tháng chính là kết quả của trải nghiệm, của thử thách và của sự chắt lọc tự nhiên. Đó có thể là kỷ luật trong tổ chức, là tinh thần trách nhiệm trong công việc, là đạo đức nghề nghiệp, là cách con người đối xử với nhau bằng sự tôn trọng và nghĩa tình. Những giá trị ấy không mất đi khi thời đại thay đổi, ngược lại, chúng càng cần được giữ gìn trong bối cảnh biến động nhanh.

Tuy nhiên, giữ cái cũ không có nghĩa là đóng khung trong quá khứ. Khi môi trường xã hội, công nghệ và yêu cầu công việc đã thay đổi, những phương thức cũ nếu không được điều chỉnh sẽ trở thành lực cản. Đổi thay, trong trường hợp này, là cách để cái tốt có cơ hội tồn tại và phát triển trong hình hài mới. Nếu không đổi, cái tốt cũng có thể bị đào thải cùng với những gì đã lỗi thời.

Trong thực tiễn, không ít tổ chức gặp khó khăn khi triển khai đổi mới vì tâm lý e ngại mất đi bản sắc hoặc vì sự đối đầu giữa các thế hệ. Một bên sợ rằng đổi mới sẽ xóa bỏ những giá trị đã gây dựng, bên kia lại cho rằng cái cũ kìm hãm sự phát triển. Mâu thuẫn ấy chỉ được giải quyết khi có một cách nhìn tỉnh táo: đổi mới là quá trình kế thừa có chọn lọc, chứ không phải cuộc đoạn tuyệt.

Người làm lãnh đạo, trong bối cảnh đó, giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đổi thay không thể được thực hiện bằng mệnh lệnh hành chính đơn thuần, mà cần được dẫn dắt bằng sự thấu hiểu. Lãnh đạo phải là người phân biệt được đâu là giá trị cốt lõi cần giữ, đâu là phương thức cần thay. Phải đủ kiên định để bảo vệ những điều đúng, và đủ linh hoạt để chấp nhận những điều mới mẻ.

Ở góc độ cá nhân, mỗi người cũng đứng trước bài toán tương tự. Thay đổi bản thân không phải là phủ nhận quá khứ của chính mình, mà là tìm cách để những gì tốt đẹp trong mình thích ứng với hoàn cảnh mới. Một người có kinh nghiệm nếu không học thêm cái mới sẽ dần bị tụt lại. Nhưng một người chỉ chạy theo cái mới mà không có nền tảng vững chắc cũng khó tạo ra giá trị lâu dài.

Đổi thay đúng nghĩa luôn là quá trình có chiều sâu. Nó đòi hỏi sự học hỏi, đối thoại và kiên nhẫn. Không phải cái gì mới cũng tốt, và không phải cái gì cũ cũng cần giữ. Vấn đề nằm ở khả năng đánh giá, lựa chọn và kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Khi làm được điều đó, đổi thay sẽ trở thành động lực, chứ không phải cú sốc.

Trong xã hội hôm nay, khi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình quản lý mới đang thay đổi mạnh mẽ cách con người làm việc, bài học về đổi thay càng trở nên rõ ràng. Công nghệ chỉ là công cụ. Điều quyết định vẫn là con người, là giá trị và là mục tiêu cuối cùng mà xã hội hướng tới. Đổi mới công nghệ nhưng vẫn giữ được tinh thần phục vụ cộng đồng, trách nhiệm với xã hội và đạo đức nghề nghiệp – đó mới là đổi mới có ý nghĩa.

Cuối cùng, cần khẳng định rằng: đổi thay không phải là sự phản bội quá khứ, mà là sự tri ân đúng cách đối với những gì đã được xây dựng. Chỉ khi hiểu sâu và trân trọng cái cũ, con người mới có đủ nền tảng để bước sang cái mới một cách vững vàng. Và chỉ khi đổi thay nhằm giữ cho những giá trị tốt đẹp tiếp tục sống, xã hội mới có thể phát triển mà không đánh mất mình.