Bài 1: Tri thức và tự học – sức mạnh giúp con người vươn lên

Bài 1: Tri thức và tự học – sức mạnh giúp con người vươn lên

Đỗ Đức Dũng 18/12/2025

Trong hành trình tồn tại và phát triển của nhân loại, chưa bao giờ tri thức lại giữ vai trò quan trọng như trong thế giới hôm nay. Tri thức không chỉ là hành trang giúp con người bước vào cuộc sống, mà còn là sức mạnh nội tại, là chìa khóa để mỗi cá nhân vươn lên khẳng định giá trị của mình. Tuy nhiên, tri thức không tự nhiên mà có; nó được hình thành và bồi đắp thông qua một quá trình học hỏi bền bỉ, trong đó tự học giữ vị trí cốt lõi.

Trước hết, cần hiểu rằng tri thức là toàn bộ những hiểu biết, kinh nghiệm, quy luật mà con người tích lũy được qua học tập và trải nghiệm. Tự học là quá trình mỗi cá nhân chủ động tìm tòi, tiếp thu, mở rộng và vận dụng tri thức bằng ý thức và nỗ lực của chính mình, không phụ thuộc hoàn toàn vào sự hướng dẫn bên ngoài. Nếu tri thức là “tài sản”, thì tự học chính là con đường để tạo dựng và làm giàu tài sản ấy.

Tri thức và tinh thần tự học mang ý nghĩa to lớn đối với mỗi cá nhân. Trước hết, tri thức giúp con người mở rộng tầm nhìn, nâng cao năng lực tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Một người có tri thức không dễ bị chi phối bởi định kiến, tin đồn hay những trào lưu nhất thời, bởi họ biết suy nghĩ, phân tích và lựa chọn. Hơn thế, tri thức còn giúp con người tự tin bước đi trên con đường mình đã chọn, biến ước mơ thành mục tiêu và mục tiêu thành hiện thực. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều danh nhân lớn trên thế giới đều khẳng định thành công của họ được xây dựng trên nền tảng của lao động trí tuệ và học tập không ngừng.

Bên cạnh đó, tri thức và tự học còn là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Một xã hội chỉ thực sự tiến bộ khi có những con người biết học hỏi, sáng tạo và không ngừng đổi mới. Những thành tựu khoa học – kỹ thuật, những bước tiến vượt bậc của văn minh nhân loại đều bắt nguồn từ tri thức. Khi mỗi cá nhân ý thức được việc tự học, xã hội sẽ hình thành một nguồn lực bền vững, đủ khả năng thích ứng với biến động và vươn lên trong cạnh tranh toàn cầu.

Lịch sử và đời sống đã chứng minh rõ sức mạnh của tri thức. Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc – dù trong hoàn cảnh vô cùng gian khó vẫn kiên trì tự học ngoại ngữ, văn hóa, chính trị để tìm ra con đường cứu nước đúng đắn. Nhà phát minh Thomas Edison đã biến hàng nghìn lần thất bại thành những bài học quý giá, nhờ đó cống hiến cho nhân loại những phát minh làm thay đổi thế giới. Trong đời sống hiện đại, không ít người trẻ đã vươn lên nhờ tự học kỹ năng, công nghệ, ngoại ngữ, tạo dựng sự nghiệp bằng chính tri thức của mình.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy không ít người xem nhẹ việc học, chỉ học để đối phó hoặc ngộ nhận rằng bằng cấp đồng nghĩa với tri thức. Trong thời đại bùng nổ thông tin, nếu thiếu tinh thần tự học và tư duy phản biện, con người dễ bị cuốn theo những giá trị ảo, dẫn đến sự nghèo nàn về hiểu biết và yếu kém về năng lực. Đây chính là biểu hiện lệch lạc cần được nhìn nhận và điều chỉnh.

Từ đó, mỗi người cần rút ra cho mình bài học sâu sắc: tri thức là hành trang không thể thiếu, còn tự học là con đường dài phải kiên trì theo đuổi. Học không chỉ để thi, để có bằng cấp, mà học để hiểu, để làm và để sống có bản lĩnh. Khi mỗi cá nhân biết bền bỉ học hỏi, trân trọng tri thức và rèn luyện năng lực tự học, con đường vươn lên sẽ không còn là ước mơ xa vời, mà trở thành hiện thực bền vững trong tương lai.